Ronja!

Ronja ránsmansdóttir eftir Astrid Lindgren kom út á føroyskum í 1984. Ilon Wikland myndprýddi. Elin Súsanna jacobsen týddi og forlagið Dropin gav út.

 

Tá eg hugsi um Ronju Ránsmansdóttur, kemur ein mynd til mín av einum villkøtti av eini gentu. Við myrka hárinum í andarisi og ílatin skinnklæðir, er hon so fim og løtt á sær, at hon rennur skjótari enn nakar millum trøini í skóginum. Hon flýgur upp um niðurdotnar viðarbular og loypur upp á stórar klettar, haðani hon við sínum fría, avbjóðandi eygnabrái hyggur út yvir skógin, áðrenn hon stingur fingrarnar í munnin og floytar so hvølt og hart, at tað hoyrist heilt niðan á borgina hjá Birk, sum í stundini kemur rennandi. Sjálvandi ger hann tað, tí onki er so stuttligt sum at spæla við Ronju, sum dugir at finna uppá og ikki er bangin fyri nøkrum, heldur ikki rumpinissum, vættrum, trøllum og alskyns øðrum hulisligum verum, sum búgva í skóginum.

Er tað nakar, sum ikki vil vera sum Ronja Ránsmansdóttir? Eg dugi illa at ímynda mær nakra kvinnu ella mann fyri tann skyld, sum ikki vil vera so frí og djørv sum Ronja.

Eg havi helst verið eini 10 ár, tá eg las bókina um hendan villkøttin hjá Astrid Lindgren. Eg las eisini Brøðurnar Leyvuhjarta og Mio mín Mio, báðar spennandi og grípandi søgur, men at vera 10 ár og koma at kenna Ronju - tað var nakað, sum gjørdi  inntrykk.

Eg veit ikki, um mann kann vera feminist, tá mann er tíggju ár, men eg minnist enn sogið í búkinum, so eg næstan misti ondina, hvørja ferð Ronja gjørdi okkurt vilt og djarvt, sum var púra burturvið fyri gentur. Tað var júst tað, at hon var genta, sum gjørdi tað so gresiliga kul, tí um hon hevði verið ein drongur, høvdu vit ikki væntað nakað annað.  Og eg tori at svørja uppá, at innan í mær skríggjaði alt: “Yeeeeessssss! Go girl, go!!!”

Jú, jú, so er - sum tíggju ára gomul gjørdi Ronja Ránsmansdóttir meg varuga við girl-power, og síðan tá hevur ongin vegur verið aftur til Barbie-dukkurnar.

Nú royni eg, sum tit kanska longu hava gitað, at vera rættiliga nógv kulari, enn eg veruliga eri, tí eg minnist væl, at eg elskaði at spæla við bæði baby- og barbiedukkur, hóast mamma mín pástendur, at eg ikki tímdi at spæla við dukkur, men helst vildi ganga í reyvini á pápa mínum úti í verkstaðnum.

Tað er í hvussu er satt, at sum 10 ára gomul fekk eg ein ordiligan Makita vinkulslípara í jólagávu frá pápa. Tað er eisini satt, at eg nokk heldur hevði viljað fingið eina dukku, hóast eg væl minnist, hvussu spentur pápi var hvørji einastu jól, tá eg skræddi pappírið av popnittutongum, hamarum og sagum.

Fyri at koma aftur til bøkurnar, so er bara eitt at siga: Tá mann sum barn lesur nakað, sum er so stuttligt og so kveikjandi sum Ronja Ránsmansdóttir, so fær mann hug at lesa meira. Og tað kann bara vera gott, tí lívið er ov stutt til, at vit sjálvi kunnu náa at uppliva tað gigantiska spektrið av fløktum relatiónum, undurføgrum landsløgum, hugtakandi menniskjum og sterkum kenslum, sum bókmentirnar loyva okkum at fáa innlit í. Og summar av hesum bókum leggja varandi spor eftir seg, so sum Ronja.

Sjálv eigi eg tvær døtur, og eg kann ikki hugsa mær eina betri fyrimynd fyri tær enn villkøttin hjá Astrid Lindgren, og tíbetur er tað framvegis ikki gingið upp fyri abba teirra, at tær kanska heldur ynskja sær dukkur og mótaklæðir, so tær fáa trúfast skrúvibløð og borimaskinur í jólagávu - og tað er ein herliga sunn mótmentan, eins og Ronja er tað.

Tá Astrid Lingren skrivar um Pippi og Ronju, er tað geniala júst tað, at vit sleppa at lesa okkum inn í ein annan heim, har alt er møguligt. Og tá vit hava lisið seinastu síðu, fara vit sjálvi út í heimin og eru eitt pinkalítið sindur djarvari og trúgva eitt pinkalítið sindur meira uppá, at alt veruliga er møguligt - viss Ronja kann, so kann eg eisini!



Aftur